Een MOSFILM-productie
LEV TOLSTOJ
OORLOG EN VREDE
HET JAAR 1812
Regieleiding Sergej BONDARTSJOEK
Filmconcept Sergej BONDARTSJOEK, Vasilij SOLOVJOV
Cameraleiding Anatolij PETRITSKIJ
Artistieke leiding Michaïl BOGDANOV, Gennadij MJASNIKOV
Muziek Vjatsjeslav OVTSJINNIKOV
Geluid Joerij MICHAJLOV, Igor OERVANTSEV
Nederlandse ondertiteling ruscico
Rolbezetting:
Natasja Rostova - Loedmila SAVELJEVA Pierre Bezoechov - Sergej BONDARTSJOEK
Andrej Bolkonskij - Vjatsjeslav TICHONOV
Koetoezov - Boris ZACHAVA
Ilja Andrejevitsj Rostov -V.STANITSYN Gravin Rostova - K. GOLOVKO
Petja Rostov-S. JERMILOV Sonja - I. GOEBANOVA
Nikolaj Andrejevitsj Bolkonskij - A. KTOROV
Vorstin Marja - A. SJOERANOVA Nikoloesjka - A.SIOMIN
Hélène - I. SKOBTSEVA Anatole - V. LANOVOJ
Droebetskoj - E. MARTSEVITSJ Scherer - A. STEPANOVA
Vorst Vasilij - B. SMIRNOV
Bagration - G. TSJOCHONELIDZE Alexander I - V. MOERGANOV
Napoleon - V. STRZJELTSJIK Bennigsen - G. SOMMER
Wohlzogen - J. GRANTINSJ Clausewitz - D. EISENTHALS
Timochin - P. SAVIN
Op 12 juni staken de krachten van West-Europa de grenzen van Rusland over
en begon er een oorlog,
dat wil zeggen, een gebeurtenis die tegen het menselijke verstand
en tegen de hele menselijke natuur in gaat.
Nu, papa en mama, zeg ik werkelijk,
datjullie me dienst moeten laten nemen, want ik kan niet...
- Onzin. Je moet leren. - Dat is geen onzin, papaatje.
Fedja Obolenskij is jonger dan ik, en hij gaat ook.
Ik kan toch niet leren, wanneer...
wanneer...
het vaderland in gevaar is.
Stil jij, zeg ik je!
En ik praat tegen u.
Onzin. Hij is nog niet droog achter de oren, en hij wil al dienst nemen in het leger.
Ik heb hetje gezegd.
O almachtige Heer!
Neemt Gij wapen en schild op en komt U ons tot hulp.
Dat zij, die ons kwaad willen berokkenen, te schande moge komen te staan,
en dat Uw sterke engel hun zal verdrijven,
verslaat U onze vijanden en verplettert U hen spoedig.
Tsaar! Vadertje!
Hoera! Wie van ze is de keizer eigenlijk?
Wie van ze is de keizer eigenlijk?
Koetoezov heeft de keizer niets anders dan narigheden bezorgd.
Hoe kun je nou als opperbevelhebber
iemand benoemen, die geen paard kan rijden, in slaap valt tijdens vergaderingen,
iemand die er een slechte levenswandel op na houdt.
En dan heb ik het nog niet eens over zijn kwaliteiten als generaal.
Hoe kun je nou op zo'n moment iemand benoemen die afgetakeld is?
Dat zal me een mooie blinde generaal zijn!
Hij ziet niets. Blindemannetje spelen.
Onze legers vechten, zoals ze nog nooit gevochten hebben.
Maar het lot van het leger en het vaderland
ligt in de handen van een goede minister, maar van een slecht legeraanvoerder.
Barclay is langzaam. Het hele leger scheldt op hem.
De Fransen zijn in Vitebsk.
Over vier dagmarsen kunnen ze in Smolensk zijn. Misschien zijn ze er al.
Wat denkt u ervan, vorst?
lk?
Misschien komt het strijdtoneel zo dichterbij ons...
Ik heb gezegd en zeg ook nu, dat Polen het strijdtoneel is,
en verder dan de Neman zal de vijand niet doordringen.
Bij het dooien van de sneeuw verdrinken ze in de moerassen van Polen.
Maar vorst, in de brief wordt gesproken over Vitebsk.
Ach, in de brief...
Hij schrijft, dat de Fransen verslagen zijn. Bij welke rivier is dat gebeurd?
De vorst schrijft daar niets over.
Michaïl Ivanovitsj, vertel, hoe je dit wilt veranderen.
Wegslepen! Neem alles mee!
Ik steek het zelf aan!
Die duivels mogen niets in handen krijgen!
Hij leek het nergens te kunnen vinden.
Maar het ergste van alles was zijn gewone divan in zijn werkkamer.
Deze divan vond hij waarschijnlijk verschrikkelijk door de zware gedachten,
die hij overdacht, wanneer hij erop lag.
Niet zo!
Geen rust, vervloekt nog an toe!
O ja, iets heel belangrijks had ik voor me bewaard voor in bed vannacht.
Grendels? Nee. lets wat in de huiskamer was.
Tisjka! Waarover hadden we het onder het eten?
Over vorst Michaïl.
Stil. Ja, dat weet ik, de brief van vorst Andrej.
De Fransen zijn in Vitebsk.
Over vier dagmarsen kunnen ze in Smolensk zijn. Misschien zijn ze er al.
Tisjka!
Nee, niet nodig.
Niet nodig.
Ik voel me n...
De vorstin is bang.
Ik voel me naar.
Alle gedachten... gaan overjou.
Ik heb je de hele nacht geroepen.
Als ik dat geweten had. Ik was bang naar binnen te gaan.
- Sliep je niet? - Nee, ik sliep niet.
Schatje van me, waarom ben je niet gekomen?
Dank je, dochter, vriend, voor alles...
Vergeef me. Dank je.
Roept u Andrjoesja.
Ik heb een brief van hem ontvangen.
Waar is hij toch?
Hij is in het leger, vadertje, in Smolensk.
Ja, Rusland is verloren.
Te gronde gericht!
Ik wil proberen weer te gaan zingen. Dat is tenslotte toch een bezigheid.
Heel goed.
Weet u, Nicolas is onderscheiden met het Georgiuskruis.
Ik ben zo trots op hem.
Nou en of, ik heb hem de bekendmaking opgestuurd. Nou, ik wil u niet storen.
ls het verkeerd, dat ik zing?
Nee, hoezo dan? Integendeel.
Maar waarom vraagt u mij?
Ik zou niets willen doen, wat u niet prettig zou vinden.
Ik geloof alles van u.
U bent belangrijk voor me, u hebt veel voor me gedaan.
Ik zag, dat Bolkonskij in diezelfde bekend- making staat, hij dient weer in het leger.
Wat denkt u, zal hij me ooit vergeven?
Zal hij geen wrok tegen me koesteren?
Wat denkt u?
Ik denk, dat er niets is, wat hij zou moeten vergeven.
In zijn plaats zou ik...
U - dat is iets anders.
Een goedaardiger, grootmoediger iemand dan u is er niet en kan er niet bestaan.
En als u er toen niet zou zijn geweest, en ook nu,
dan weet ik niet, hoe ik eraan toe zou zijn.
Want...
O, ik was het vergeten... Ik moet beslist naar huis.
Waarom gaat u weg?
Omdat... Ik moet gewoon wat dingen doen.
Waarom?
Zegt u 't nou...
Weet u het grote nieuws al? Koetoezov is veldmaarschalk.
Aan al het geruzie is een eind gekomen. Ik ben zo gelukkig, zo blij.
Eindelijk. Dat is nou een man uit één stuk!
- Ze zeggen, dat hij blind is, vorst? - Onzin. Hij ziet best nog goed.
Het is een buitengewoon intelligent man, ik ken hem allang.
Hij rijdt zelf!
En met zulke goede kerels niets dan terugtrekken en terugtrekken!
Dag, vorst, dag, m'n beste vriend. Laten we gaan.
Ik heb je geroepen, om je bij me te houden.
Ik dank Uwe doorluchtigheid, maar ik ben niet meer geschikt om in de staf te zitten.
Ik ben aan het leger gewend, ben gesteld op de officieren en ze zijn daar op mij gesteld.
Ik zou hetjammer vinden uit het leger weg te moeten gaan.
Als ik bedank voor de eer bij u te dienen, dan moet u geloven...
Jammer, je was me van pas gekomen, maarje hebt gelijk.
We hebben geen mensen hier nodig.
Onze legers zouden heel wat beter zijn,
als alle raadsmannen in de legers zouden dienen, zoals jij.
Ik herinner me je sinds Austerlitz.
Ik herinner 't me nog, ik herinner me je nog met het vaandel.
Och, raadsmannen...
Raadsmannen zijn er altijd veel, maar mensen niet.
Alles moet snel gebeuren, maar daardoor duurt alles alleen maar langer.
Een vesting nemen is niet moeilijk, een campagne winnen is moeilijk.
En daarvoor heb je geduld en tijd nodig.
Kamenskij heeft soldaten naar Roesjoek gestuurd, maar ik geduld en tijd.
En heb grotere vestingen ingenomen, dan Kamenskij.
En heb de Turken paardenvlees laten eten.
Geef me tijd, en de Fransen zullen dat ook doen!
Geloof me op mijn woord, ze zullen paardenvlees van me eten!
Maar toch zal er een veldslag moeten komen.
Die komt er, als iedereen dat zal willen.
Niets aan te doen!
Nou, tot ziens, m'n vriend, ga je weg met God.
Ik weet, datjouw weg een weg van eer is.
Denk eraan, dat ik met hart en ziel je verlies metje deel,
en dat ik geen doorluchtigheid voorje ben, geen vorst, geen opperbevelhebber,
maar ik ben een vader voorje.
Daar gingen de meisjes om te zwemmen, Daar gingen de meisjes om te zwemmen,
Bijtje, klein bijtje, klein-klein-wonderbijtje.
Dat was zeker Loesjka!
Bijtje, klein bijtje, klein-klein-wonderbijtje.
Dat was zeker Loesjka!
Ze trokken hun hempjes uit, Ze trokken hun hempjes uit...
Wat denk je, vriend, zullen we hier het loodje leggen,
of halen we Moskou nog?
Vandaag heb ik geen soldaten, maar boeren gezien!
Boeren, die moeten nu ook het leger in, het maakt ze niks uit.
Ze willen er met het hele voIk tegenaan.
Eén woord - Moskou!
Ze willen er in één keer een eind aan maken.
Graaf, Uwe doorluchtigheid, hoe komt u hier?
Ja, ik wilde kijken...
- Ja, er kómt nog wel iets om naar te kijken. - Het is vreselijk.
Deze hier hebben gisteren gevochten.
Gisteren is er tot laat bij de Sjevardinskij-schans gevochten.
Grote verliezen. En de Sjevardinskij-schans is prijsgegeven.
Ik wil vragen, ik ben van plan mee te doen aan de slag.
Ik wilde u vragen, waar is onze positie zelf?
Daar ga ik niet over.
U rijdt Tatarinova voorbij, daar wordt veel gegraven.
Daar gaat u de heuvel op, daarvandaan is alles te zien.
ls alles te zien daarvandaan? Als u me...
Ik zou u erheen brengen, maar ziet u... Ik moet in galop naar de korpscommandant.
Morgen is de veldslag, en op een leger van honderdduizend man
moeten op zijn minst twintigduizend gewonden worden geteld.
En we hebben geen draagbaren, geen bedden, geen hospikken voor zesduizend man.
Er zijn tienduizend karren, maar er zijn ook andere dingen nodig.
- Kijk ' s, die hoed! - Wat is dat?
Ze gaan de Fransen bang maken.
'Dokter, zo te zien.
De behoefte een offer te brengen
en een gevoel van lijden bij het bewustzijn van algehele rampspoed
trokken Pierre onweerstaanbaar aan tot de komende veldslag.
Mag ik vragen, weIk dorp hier voor ons ligt?
- Boerdino, of zo? - Borodino.
Zijn daar onze mensen?
Ja, en iets verder de Fransen. Daar kun je ze zien.
- Waar? - Je ziet ze met het blote oog.
- En daar? - Dat zijn de onzen.
Ah, de onzen! En daar?
Dat is de Fransoos weer.
Gisteren zaten wij daar nog, nu zit hij er.
En wie bent u? Bent u één van de dokters?
Nee, ik ben gewoon...
Ze dragen haar.
Ze dragen Moedertje! Onze Beschermvrouwe!
- Iverskaja! - Het moedertje van Smolensk!
Alheilige Moeder Gods, red ons.
Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige Geest
nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.
Red uw dienaren van alle nood, Moeder van God,
want wij allen zoeken in geloof onze toevlucht bij U,
als bij een onverwoestbare muur en bij Uw voorspraak.
zie in genade neer, bezongen Moeder van God,
op het zware lijden van mijn lichaam,
en genees de ziekte van mijn ziel.
Wij hebben geen andere hulp,
wij hebben geen andere hoop
dan U, Vrouwe.
Help ons.
Op U hebben we ons vertrouwen gesteld,
En U prijzen wij.
Want wij zijn uw dienaren,
dat wij niet beschaamd moge worden.
Hij wist, dat de slag van morgen
de verschrikkelijkste moest zijn van alle veldslagen, waaraan hij deelgenomen had,
en de mogelijkheid te sterven stond hem levendig en bijna overtuigend,
gewoon en verschrikkelijk, voor ogen.
Het vaderland, de ondergang van Moskou.
En morgen sneuvel ik.
Waarom dan deze beproeving, wanneer ik er al niet meer zal zijn?
Ik besta niet! Voor wie is dan deze beproeving?
Nieuwe levensomstandigheden zullen gestalte krijgen,
en ik zal er niets over weten, en ik zal er niet meer zijn.
Ik zal er nooit meer zijn.
Uwe doorluchtigheid, de linker flank van het tweede bataljon
wordt dichter naar het dorp Semjonovskaja verplaatst.
In de compagnieën zijn wachten opgesteld.
Wie is daar?
Hoe kom jij nou hier? Jou had ik niet verwacht.
Ik ben gekomen, gewoon, weet u, ik ben gekomen...
Ik vind het interessant, ik wilde de veldslag zien.
Hoe is het in Moskou? Hoe gaat het met mijn familie? Zijn ze aangekomen in Moskou?
Ja. Julie Droebetskaja heeft het me gezegd.
Ik ben naar ze toegegaan, maar ze waren er niet. Ze zijn de stad uit gegaan.
Het is me gelukt de legerposities af te rijden
Als iemand die geen verstand heeft van militaire zaken, kan ik niet zeggen, dat
helemaal... maar ik heb toch de algehele positie begrepen.
Ik heb het idee, dat onze positie...
Ik heb het idee, dat de linkerflank slap is,
en de rechterflank is uitgerekt.
Dus jij hebt de positie van de legers begrepen?
Ja. Dat wil zeggen, hoe bedoelt u?
Het succes heeft nooit afgehangen en zal nooit afhangen
van de bewapening, of van de aantallen, en in het minst van de positie.
Waarvan dan wel?
Van het gevoel, dat er is in mij, in iedere soldaat.
Waarom hebben wij de slag bij Austerlitz verloren? Door onze positie?
Onzin, daar heeft het niets mee te maken.
We wilden zo snel mogelijk van het slagveld af.
En wat staat ons morgen te wachten?
Wat mij betreft wacht ons morgen het volgende:
De Russische en Franse legers van beiden 100.000 man sterk gaan samen vechten,
en het feit ligt hierin, dat deze 200.000 man zullen vechten,
en wie feller zal vechten en zichzelf meer zal ontzien, dat is diegene die zal winnen.
Morgen zullen we de slag hoe dan ook gaan winnen!
Dat is zo, Uwe doorluchtigheid! Waarom zouden we nu onszelf sparen?
De soldaten in mijn bataljon drinken geen wodka meer.
Het is er de dag niet voor, zeggen ze.
Overbrengen naar de ruimte.
In de ruimte heb ik nog een vader, een zoon en een zuster op de Kale bergen.
En zij hebben heel Europa aan hem overge- geven en zijn gekomen om ons iets te leren.
Mooie leermeesters!
Dus u denkt, dat de slag van morgen gewonnen zal worden?
Ja. Er is één ding, dat ik zou doen, als ik de macht had:
ik zou geen krijgsgevangenen nemen.
De Fransen hebben mijn huis geruïneerd, en ze gaan Moskou ruïneren.
Ze beledigden en beledigen me iedere seconde.
Ze zijn mijn vijanden. Ze zijn allemaal misdadigers.
En het hele leger denkt er net zo over. Ze moeten terechtgesteld worden.
Ze roven, vermoorden mijn vader en spreken over grootmoedigheid tegen vijanden!
Geen krijgsgevangenen nemen, maar doden en de dood tegemoet gaan!
Oorlog is geen theekransje, maar het smerigste wat er in het leven is.
En dat moetje begrijpen en geen oorlogje spelen.
Deze verschrikkelijke noodzaak moetje serieus nemen.
De leugen van je afzetten, en als het oorlog is, is het oorlog, dat is geen speelgoedje.
Ze komen bij elkaar, zoals morgen, om elkaar te vermoorden,
ze moorden elkaar uit, maken tienduizenden mensen invalide,
en daarna zullen ze dankdiensten houden,
omdat er zoveel mensen zijn vermoord,
waarvan het aantal nog wordt verhoogd, en roepen de overwinning uit,
veronderstellend, dat hoe meer mensen er gedood zijn, hoe groter de verdienste is.
Aan hem die de meeste mensen heeft vermoord, geven ze een hoge onderscheiding.
Hoe kijkt God daarvandaan en luistert Hij naar ze?
Ach, m'n vriend...
De laatste tijd valt het me zwaar om te leven.
Nou ja, het duurt niet lang meer.
En jij slaapt, en voor mij is het tijd. Ga maar.
Ga maar, voor de slag moetje goed uitslapen.
Tot ziens. Ga maar. Of we elkaar nog zullen zien, of niet...
Ik weet, dat we elkaar nu voor het laatst gezien hebben.
Ga, m'n vriend. Christus zij metje.
Bataljon, voorwaarts mars!
Geef een kogel!
Mijnheer, mogen we u vragen van de weg af te gaan?
Dat u niet bang bent, mijnheer!
- En ben jij dan bang soms? - Nou en of!
Je krijgt ' kogel en je darmen liggen eruit. Hoe kun je dan niet bang zijn?
Wij zijn nou eenmaal soldaten, maar deze mijnheer hier, ongelofelijk gewoon.
Op de plaatsen!
Voorwaarts mars!
In de aanval!
Laden! Vuur!
Bravo!
Klaar! Vuur!
In gelid, dévision, mars!
- Wat doen de Russen? - Ze staan op hun posities, Majesteit.
Ze willen dus nog meer. Geef ze er nog maar eens van langs!
Die is geladen!
Niet hierheen! Naar de infanterie!
Ken je die?
Meer naar rechts.
Nog een keertje!
' t Vierde en vijfde bataljon, kartets laden tegen de infanterie!
Ze hadden bijna de hoed van onze mijnheer erafgeschoten.
Klungelig!
Nou jullie, vossen, is de pap soms niet lekker genoeg?
Mag ik voorstellen, Uwe majesteit, te ontbijten?
Ik hoop Uwe majesteit nu al
te kunnen feliciteren met de overwinning.
't Tiende! Laden!
Ik rapporteer, mijnheer kolonel.
Er zijn maar acht ladingen. Beveelt u met vuren door te gaan?
Een kartets!
Uwe doorluchtigheid, de bonnetten zijn terugveroverd op de vijand.
Vorst Bagration is gewond.
Ga naar vorst Pjotr Ivanovitsj en vraag, hoe de zaken ervoor staan.
Uwe doorluchtigheid...
Het leger van vorst Andrej zat in de reserve.
Ze hebben geen stap verzet en geen één schot gelost,
en het leger heeft al een derde van zijn manschappen verloren.
- Beveelt u de mensen te laten gaan zitten. - Tot uw orders.
Eerste bataljon, gaan zitten!
Tweede bataljon, gaan zitten!
Links, links, links...
Mijnheer de kolonel, er zijn geen ladingen meer.
Ga naar de reservetroepen, haal hun kisten op!
Ik ga wel.
Mijnheer de adjudant, geeft u bevel, dat ze elkaar niet moeten verdringen.
Pas op!
Mijnheer de kolonel!
Ga liggen!
Dit is toch niet de dood?! Ik kan niet, ik wil niet sterven.
Ik houd van het leven! Ik houd van dit gras, van de aarde, van de lucht!
Mannen!
Ga staan!
Mars! Opdelen!
Batterij, vuur!
Alle punten van onze positie zijn in handen van de vijand
en we kunnen ze niet heroveren, want er zijn geen manschappen.
Ze rennen, en er is geen mogelijkheid ze te stoppen.
Ik heb niet het recht voor u te verbergen, wat ik gezien heb.
De legers zijn in totale wanorde.
Hoe durft u...
Hoe durft u, waarde heer, me dit te zeggen?!
U weet niets.
De vijand is afgeslagen aan de linkerflank en verslagen aan de rechterflank.
Als u, waarde heer, het slecht gezien hebt,
dat moet u geen dingen zeggen, die u niet weet.
Gaat u alstublieft naar generaal Barclay
en geeft u hem mijn plan door om morgen aan te vallen.
De vijand is overwonnen!
Morgen jagen we hem weg van onze heilige Russische aarde!
Rajevskij! Daar is hij, mijn held!
Uwe doorluchtigheid, de legers staan stevig op hun plaatsen.
De Franden durven niet meer aan te vallen.
Kajsarov! Schrijf de dagorder voor morgen.
En ga jij de linies af en zeg, dat we morgen aanvallen.
Diezelfde avond en de volgende dag
kwam er berichten binnen over ongehoorde verliezen,
over het verlies van het halve leger.
En een nieuwe veldslag bleek fysiek onmogelijk te zijn.
...En Andrjoesja sluimert...
Slaap kindje, slaap.
Daar buiten loopt een schaap,
Een schaap met witte voetjes,
Die drinkt zijn melk...
Mijn God! Wat is dat?
Waarom is hij hier?
Klaas Vaak doolt door het huis,
doolt in het donker.
Slaap kindje, slaap,
Slaap kindje, slaap.
Hij doolt over vloer en over banken,
Daar doolt hij rond.
Slaap kindje, slaap...
En niet alleen voor een uur of voor een dag
waren het verstand en het geweten van deze mens verduisterd,
die meer dan iedereen alle zwaarte van wat er gebeurd was had gedragen.
Maar ook zou hij nooit, tot aan het eind van zijn leven,
noch de goedheid, noch de schoonheid,
noch de waarheid, noch de betekenis van zijn handelen kunnen begrijpen,
die tezeer tegenovergesteld waren aan goedheid en waarheid,
die te ver waren van al het menselijke,
zodat hij de betekenis van zijn handelen zou kunnen begrijpen.
Hij kon geen afstand doen van zijn handelen,
dat door de halve wereld geprezen werd,
en daarom moest hij afstand doen van waarheid,
en van goedheid en van al het menselijke.
Genoeg mensen, houd op.
Kom tot bezinning, wat doen jullie?!
Uitgeput, zonder eten en rust begon er bij de mensen van beide partijen
twijfel op te komen,
of ze elkaar nog wel moesten uitroeien.
Maak maar dood wie jullie willen, doen jullie maar watje wilt,
maar ik wil niet meer.
Maar een bepaalde onbegrijpelijke, geheimzinnige kracht
bleef hen nog sturen.
En datgene, wat zo verschrikkelijk is
en wat tegen de wil van de mensen gebeurt, bleef voortduren.
De morele overwinning,
die, die de vijand overtuigt
van de morele superioriteit van zijn tegenstander en van zijn machteloosheid,
was door de Russen behaald bij Borodino.
Een rechtstreeks gevolg van de slag bij Borodino
was Napoleons ongegronde vlucht uit Moskou,
het verlorengaan van een 500.000 man sterk invasieleger
en het einde van het Napoleontische Frankrijk,
waaraan voor het eerst, bij Borodino,
de hand was gelegd door een tegenstander die uitermate sterk was van geest!
Einde van de derde serie